آی یو دی چیست و چه کاربردی دارد؟

آی یو دی یک وسیله‌ی کوچک و معمولاً T شکل است که به منظور جلوگیری از بارداری در داخل رحم زنان قرار داده می‌شود. آی یو دی‌ها انواع و عملکردهای متفاوتی دارند. آی یو دی یکی از مؤثرترین و طولانی‌مدت‌ترین روش‌های پیشگیری از بارداری است که با توجه به نیازها و شرایط فردی زنان، می‌تواند گزینه‌ای مناسب برای جلوگیری از بارداری باشد. در این مقاله به بررسی انواع و مزایا آن می‌پردازیم.

انواع آی یو دی

آی یو دی‌ها انواع مختلفی دارند که عبارتند از:

آی یو دی مسی: از یک قاب پلاستیکی T شکل تشکیل شده است که به دور آن سیم مس پیچیده شده است.

آی یو دی هورمونی: از یک قاب پلاستیکی T شکل تشکیل شده است که حاوی هورمون پروژسترون یا لوونورژسترل است.

عملکرد آی یو دی

آی یو دی (IUD) یا دستگاه داخل رحمی به دو صورت مسی و هورمونی عمل می‌کند و هر دو نوع از بارداری به روش‌های مختلفی پیشگیری می‌کنند:

آی یو دی مسی

ایجاد واکنش التهابی: مس باعث ایجاد یک واکنش التهابی در رحم می‌شود که به نوبه خود یک محیط نامساعد برای اسپرم‌ها ایجاد می‌کند. این واکنش التهابی باعث می‌شود که اسپرم‌ها کشته یا غیر فعال شوند و نتوانند به تخمک برسند.

اثرات سمی بر اسپرم: یون‌های مس آزاد شده توسط آی یو دی مسی برای اسپرم‌ها سمی هستند و توانایی اسپرم‌ها برای حرکت و زنده ماندن را کاهش می‌دهند. مس مانع از حرکت اسپرم‌ها به سمت تخمک می‌شود و بنابراین از لقاح جلوگیری می‌کند.

آی یو دی هورمونی

ضخیم کردن مخاط دهانه رحم: این نوع آی یو دی، هورمون پروژسترون یا لوونورژسترل را آزاد می‌کند که باعث ضخیم شدن مخاط دهانه رحم می‌شود. این مخاط ضخیم شده مانع از ورود اسپرم‌ها به داخل رحم می‌شود و از رسیدن آنها به تخمک جلوگیری می‌کند.

نازک کردن دیواره رحم: هورمون‌های آزاد شده توسط آی یو دی هورمونی باعث نازک شدن دیواره داخلی رحم (آندومتر) می‌شوند. این نازک شدن دیواره رحم، محیطی نامناسب برای لانه‌گزینی تخمک فراهم می‌کند، بنابراین حتی اگر لقاح اتفاق بیفتد، تخمک بارور شده نمی‌تواند به دیواره رحم بچسبد و رشد کند.

مهار تخمک‌گذاری: در برخی موارد، آی یو دی هورمونی می‌تواند تخمک‌گذاری را نیز مهار کند. این عمل با تغییر در سطح هورمون‌ها انجام می‌شود و احتمال تخمک‌گذاری را کاهش می‌دهد.

اثربخشی و ماندگاری انواع آی یو دی

آی یو دی‌ها به عنوان یکی از موثرترین روش‌های پیشگیری از بارداری، با ایجاد محیطی نامساعد برای اسپرم‌ها، ضخیم کردن مخاط دهانه رحم، نازک کردن دیواره رحم و در برخی موارد مهار تخمک‌گذاری، مانع از بارداری می‌شوند. این ویژگی‌ها آی یو دی را به گزینه‌ای مطمئن و راحت برای بسیاری از زنان تبدیل کرده است. و به طور کلی هر دو نوع آی یو دی بسیار موثر هستند و میزان بارداری ناخواسته با استفاده از این روش‌ها بسیار کم است (بیش از 99% اثربخشی).

ماندگاری آی یو دی

آی یو دی مسی معمولاً بین 10 تا 12 سال مؤثر است.

آی یو دی هورمونی بسته به نوع آن بین 3 تا 7 سال موثر است.

پس از قرار دادن آی یو دی، نیاز به مراقبت روزانه یا یادآوری برای استفاده از روش‌های پیشگیری از بارداری نیست.

مراحل جایگذاری آی یو دی

جایگذاری آی یو دی (IUD) یک فرآیند پزشکی نسبتاً ساده است که توسط پزشک متخصص زنان و زایمان انجام می‌شود. مراحل جایگذاری به شرح زیر است:

مشاوره اولیه: پیش از جایگذاری، پزشک با بیمار مشاوره می‌کند تا از سلامت کلی و مناسب بودن استفاده از آی یو دی اطمینان حاصل کند. این مشاوره شامل بررسی تاریخچه پزشکی، معاینه فیزیکی و گاهی اوقات انجام آزمایش‌های مرتبط است.

تست بارداری: اطمینان از عدم بارداری بیمار قبل از جایگذاری آی یو دی ضروری است.

آزمایش‌های مربوطه: ممکن است تست‌های عفونت‌های مقاربتی انجام شود تا از عفونت‌های احتمالی قبل از جایگذاری جلوگیری شود.

آماده‌سازی: پزشک ابزارهای لازم را آماده می‌کند و بیمار را روی تخت معاینه قرار می‌دهد. بیمار معمولاً در وضعیت لیتوتومی (در حالت دراز کشیده با پاها در رکاب‌ها) قرار می‌گیرد.

معاینه لگنی: پزشک یک معاینه لگنی انجام می‌دهد تا محل و اندازه رحم را بررسی کند.

استفاده از اسپکولوم: اسپکولوم درون واژن قرار داده می‌شود تا دهانه رحم به وضوح دیده شود.

تمیز کردن دهانه رحم: دهانه رحم با استفاده از محلول ضدعفونی‌کننده تمیز می‌شود.

استفاده از ابزار اندازه‌گیری: پزشک از یک ابزار اندازه‌گیری (سونداژ) برای تعیین عمق و زاویه رحم استفاده می‌کند. این کار به منظور اطمینان از جایگذاری صحیح آی یو دی انجام می‌شود.

قرار دادن آی یو دی: آی یو دی درون یک اپلیکاتور مخصوص قرار دارد. پزشک اپلیکاتور را از طریق دهانه رحم وارد رحم می‌کند. پس از رسیدن به محل مناسب، پزشک اپلیکاتور را به آرامی آزاد می‌کند تا آی یو دی در داخل رحم قرار گیرد. این فرآیند ممکن است با کمی ناراحتی یا گرفتگی همراه باشد.

بررسی نخ آی یو دی: پس از جایگذاری، پزشک نخ‌های آی یو دی را که از دهانه رحم بیرون زده‌اند، بررسی و در صورت نیاز آنها را کوتاه می‌کند. این نخ‌ها برای اطمینان از وجود آی یو دی و برای راحتی برداشتن آن در آینده استفاده می‌شوند.

استراحت کوتاه: بیمار ممکن است نیاز به استراحت کوتاهی داشته باشد تا از احساس سرگیجه یا ناراحتی احتمالی بعد از جایگذاری بهبود یابد.

دستورالعمل‌های مراقبتی: پزشک به بیمار دستورالعمل‌هایی در خصوص مراقبت‌های پس از جایگذاری، مانند اجتناب از فعالیت‌های شدید یا رابطه جنسی برای چند روز، ارائه می‌دهد.

علائم هشدار: بیمار باید از علائم هشدار دهنده مانند درد شدید، خونریزی غیرطبیعی، تب، یا ترشحات غیر معمول مطلع شود و در صورت بروز این علائم به پزشک مراجعه کند.

قرار ملاقات پیگیری: معمولاً چند هفته بعد از جایگذاری، یک قرار ملاقات پیگیری برای اطمینان از جایگذاری صحیح و عملکرد مناسب آی یو دی تعیین می‌شود.

نحوه برداشت آی یو دی

پزشک متخصص زنان و زایمان می‌تواند اقدام به برداشت آی یو دی (IUD) یک فرآیند ساده و معمولاً سریع است که توسط انجام می‌شود. مراحل برداشت به شرح زیر است:

✅ پزشک با بیمار مشاوره می‌کند تا دلیل برداشت آی یو دی را بررسی کند و اطمینان حاصل کند که زمان مناسب برای برداشت است. این دلایل ممکن است شامل پایان مدت استفاده، بارداری، یا عوارض جانبی باشد.

✅ پزشک تاریخچه پزشکی بیمار و هرگونه تغییرات در وضعیت سلامت او را مرور می‌کند.

✅ بیمار به حالت درازکش روی تخت معاینه قرار می‌گیرد.

✅ آی یو دی دارای دو نخ نازک است که از دهانه رحم به داخل واژن بیرون زده‌اند. پزشک این نخ‌ها را به آرامی و با دقت می‌کشد تا آی یو دی به آرامی از رحم خارج شود.

✅ ممکن است بیمار کمی احساس کشیدگی یا ناراحتی داشته باشد، اما این فرآیند معمولاً سریع و بدون درد است.

✅ پزشک آی یو دی را بررسی می‌کند تا مطمئن شود که به طور کامل و بدون آسیب خارج شده است.

✅ در صورت وجود هرگونه مشکل یا آسیب، پزشک اقدامات لازم را انجام می‌دهد.

✅ بیمار باید از علائم هشدار دهنده مانند درد شدید، خونریزی غیرطبیعی، یا ترشحات غیرمعمول آگاه باشد و در صورت بروز این علائم به پزشک مراجعه کند.

نکته: اگر برداشت آی یو دی به منظور تغییر روش پیشگیری از بارداری باشد، پزشک ممکن است گزینه‌های دیگری را برای پیشگیری از بارداری ارائه دهد و توصیه‌های لازم را در این زمینه ارائه کند.

نتیجه‌گیری

آی یو دی (IUD) یکی از روش‌های پیشگیری از بارداری با اثربخشی بالا و طولانی‌مدت است که به دو نوع اصلی مسی و هورمونی تقسیم می‌شود. این دستگاه کوچک و T شکل به صورت دائم در داخل رحم قرار داده می‌شود و به طور مؤثر از بارداری جلوگیری می‌کند. آی یو دی‌ها مزایای زیادی از جمله اثربخشی بالا، طولانی‌مدت بودن، و عدم نیاز به مراقبت روزانه دارند. با این حال، ممکن است برخی عوارض جانبی و ناراحتی‌های اولیه وجود داشته باشد که معمولاً موقتی هستند. انتخاب آی یو دی باید بر اساس نیازهای فردی و مشاوره با پزشک صورت گیرد تا مطمئن شوید که این روش پیشگیری از بارداری بهترین گزینه برای شماست.