سرکلاژ دهانه رحم یکی از روشهای جراحی رایج در زنان بارداری است که با هدف پیشگیری از زایمان زودرس انجام میشود. این روش معمولاً در زنانی توصیه میشود که دهانه رحم آنها ضعیف یا کوتاه است و نمیتواند فشار جنین در حال رشد را تا پایان بارداری تحمل کند. نارسایی دهانه رحم میتواند بدون علامت باشد و ناگهان باعث باز شدن آن و در نهایت سقط یا زایمان زودرس شود. به همین دلیل، سرکلاژ برای بستن دهانه رحم و تقویت آن انجام میشود تا شانس ادامه بارداری تا زمان ایمن افزایش یابد. در این مقاله، به جزئیات این روش، شرایط لازم برای انجام آن،خواهیم پرداخت.
عمل سرکلاژ چیست؟
سرکلاژ دهانه رحم یک روش جراحی است که برای جلوگیری از زایمان زودرس در زنانی که دچار نارسایی دهانه رحم هستند، انجام میشود. در این روش، دهانه رحم با استفاده از بخیههای مخصوص بسته میشود تا از باز شدن زودهنگام آن در دوران بارداری جلوگیری شود.
بیشتر بخوانید: بهترین متخصص درمان ناباروری
انواع عمل سرکلاژ
سرکلاژ دهانه رحم روشهای مختلفی دارد که بسته به شرایط بیمار و تشخیص پزشک انتخاب میشود. هر کدام از این روشها مزایا و معایب خاص خود را دارند و برای موارد مختلفی از نارسایی دهانه رحم استفاده میشوند. در ادامه، به رایجترین انواع سرکلاژ پرداختهایم:
سرکلاژ ترانسواژینال (TVC)
این روش متداولترین نوع سرکلاژ است که از طریق واژن انجام میشود. در این روش، پزشک با استفاده از بخیههای قوی دهانه رحم را میبندد تا از باز شدن زودهنگام آن جلوگیری کند. این نوع سرکلاژ معمولاً بین هفتههای ۱۲ تا ۱۴ بارداری انجام میشود و تا هفتههای آخر بارداری باقی میماند، مگر اینکه زایمان زودتر از موعد شروع شود. از مزایای این روش میتوان به کمتهاجمی بودن و دوران نقاهت کوتاهتر اشاره کرد.
سرکلاژ ترانسابدومینال (TAC)
در مواردی که سرکلاژ واژینال مؤثر نباشد یا دهانه رحم بسیار کوتاه باشد، ممکن است از سرکلاژ شکمی استفاده شود. در این روش، پزشک از طریق یک برش کوچک روی شکم به دهانه رحم دسترسی پیدا کرده و آن را میبندد. سرکلاژ شکمی معمولاً برای زنانی انجام میشود که در بارداریهای قبلی دچار نارسایی دهانه رحم شدهاند و سرکلاژ واژینال برای آنها موفقیتآمیز نبوده است. این روش معمولاً قبل از بارداری یا در اوایل بارداری انجام میشود و نیاز به سزارین برای زایمان دارد.
سرکلاژ اورژانسی
گاهی اوقات دهانه رحم در دوران بارداری شروع به باز شدن میکند، در حالی که هنوز فرصت حفظ بارداری وجود دارد. در این شرایط، پزشک ممکن است سرکلاژ اورژانسی را توصیه کند. این روش زمانی انجام میشود که دهانه رحم باز شده، اما هنوز کیسه آب پاره نشده است. احتمال موفقیت این نوع سرکلاژ کمتر از روشهای پیشگیرانه است، اما در برخی موارد میتواند مانع از زایمان زودرس شود.
سرکلاژ مکدونالد و شیرودکار
این دو روش زیرمجموعه سرکلاژ ترانسواژینال هستند و تفاوت اصلی آنها در نحوه قرارگیری بخیهها است:
- سرکلاژ مکدونالد: روشی رایج که در آن بخیهها دور دهانه رحم پیچیده شده و گره زده میشوند. این روش موقتی است و معمولاً قبل از زایمان برداشته میشود.
- سرکلاژ شیرودکار: در این روش، بخیهها عمیقتر در بافت دهانه رحم قرار میگیرند و نسبت به روش مکدونالد محکمتر هستند. در برخی موارد، این بخیهها دائمی باقی میمانند و نیاز به سزارین دارند.
کدام نوع سرکلاژ بهتر است؟
انتخاب روش سرکلاژ به شرایط هر فرد بستگی دارد. اگر دهانه رحم ضعیف اما هنوز بسته باشد، سرکلاژ واژینال گزینه مناسبی است. در مواردی که سرکلاژ واژینال مؤثر نباشد یا دهانه رحم بسیار کوتاه باشد، سرکلاژ شکمی توصیه میشود. در نهایت، پزشک بر اساس وضعیت بیمار و سوابق بارداری تصمیم میگیرد که کدام روش بهترین نتیجه را خواهد داشت.
بیشتر بخوانید: بارداری خارج از رحم
کاربردهای عمل سرکلاژ
عمل سرکلاژ با هدف تقویت دهانه رحم و جلوگیری از باز شدن زودهنگام آن در دوران بارداری انجام میشود. در ادامه، مهمترین کاربردهای سرکلاژ را بررسی میکنیم:
پیشگیری از زایمان زودرس در زنان با نارسایی دهانه رحم
یکی از اصلیترین دلایل انجام سرکلاژ، نارسایی دهانه رحم است. در این وضعیت، دهانه رحم توانایی کافی برای بسته ماندن تا پایان بارداری را ندارد و ممکن است بدون درد یا انقباض باز شود. سرکلاژ به بسته ماندن دهانه رحم کمک کرده و احتمال رسیدن بارداری به مراحل پایانی را افزایش میدهد.
درمان کوتاهی دهانه رحم در دوران بارداری
برخی از زنان بهطور طبیعی دهانه رحم کوتاهی دارند، یا در طول بارداری به دلیل فشار جنین، دهانه رحم کوتاهتر میشود. در صورتی که طول دهانه رحم کمتر از حد طبیعی (معمولاً زیر ۲۵ میلیمتر) باشد، پزشک ممکن است سرکلاژ را توصیه کند تا از باز شدن آن جلوگیری کند.
جلوگیری از سقط جنین مکرر
زنانی که در بارداریهای قبلی به دلیل نارسایی دهانه رحم دچار سقط جنین شدهاند، ممکن است در بارداریهای بعدی به سرکلاژ نیاز داشته باشند. این جراحی به تثبیت بارداری کمک کرده و احتمال تکرار سقط را کاهش میدهد.
تقویت دهانه رحم در زنانی که جراحیهای قبلی روی آن انجام دادهاند
زنانی که سابقه جراحی روی دهانه رحم دارند (مانند کونیزاسیون یا برداشتن ضایعات پیشسرطانی) ممکن است دچار ضعف دهانه رحم شوند. در چنین شرایطی، سرکلاژ میتواند به حفظ بارداری کمک کند.
سرکلاژ اورژانسی در موارد باز شدن زودهنگام دهانه رحم
در برخی موارد، دهانه رحم در میانه بارداری شروع به باز شدن میکند. اگر کیسه آب هنوز سالم باشد و شرایط بیمار اجازه دهد، پزشک ممکن است سرکلاژ اورژانسی را برای جلوگیری از زایمان زودرس انجام دهد. البته میزان موفقیت این روش کمتر از سرکلاژ پیشگیرانه است.
عمل سرکلاژ برای چه کسانی مناسب است؟
همه زنان باردار به این جراحی نیاز ندارند و انجام آن باید بر اساس بررسیهای دقیق پزشکی باشد. در ادامه، گروههایی که ممکن است به سرکلاژ نیاز داشته باشند را بررسی میکنیم:
زنانی که سابقه نارسایی دهانه رحم دارند
زنانی که در بارداریهای قبلی دچار باز شدن زودهنگام دهانه رحم، زایمان زودرس یا سقط جنین در سهماهه دوم شدهاند، در معرض خطر تکرار این مشکل در بارداریهای بعدی هستند. سرکلاژ میتواند به حفظ بارداری و جلوگیری از باز شدن ناگهانی دهانه رحم کمک کند.
بیشتر بخوانید: علت سقط جنین
افرادی که دهانه رحم کوتاهی دارند
در برخی زنان، طول دهانه رحم کمتر از حد طبیعی است (معمولاً زیر ۲۵ میلیمتر). کوتاهی دهانه رحم میتواند باعث ناتوانی آن در تحمل فشار جنین شده و احتمال زایمان زودرس را افزایش دهد. در چنین شرایطی، پزشک ممکن است سرکلاژ را توصیه کند.
زنانی که در معاینههای دوران بارداری نشانههایی از باز شدن دهانه رحم دارند
در برخی موارد، پزشک در معاینه فیزیکی یا سونوگرافی متوجه باز شدن تدریجی دهانه رحم در اوایل بارداری میشود. اگر این تغییرات بدون علائم درد و انقباض باشد، سرکلاژ میتواند به تقویت دهانه رحم کمک کند.
افرادی که سابقه جراحی دهانه رحم دارند
زنانی که قبلاً جراحیهایی مانند کونیزاسیون (برداشتن بافتهای غیرطبیعی دهانه رحم) انجام دادهاند، ممکن است بافت دهانه رحم ضعیف شده باشد. در چنین شرایطی، سرکلاژ میتواند به حفظ استحکام دهانه رحم در دوران بارداری کمک کند.
زنانی که چندقلو باردار هستند (در موارد خاص)
در برخی موارد، زنانی که بارداری دوقلو یا چندقلویی دارند، ممکن است به دلیل فشار بیشتر بر دهانه رحم نیاز به سرکلاژ داشته باشند. البته این مورد بهطور روتین توصیه نمیشود و تصمیمگیری باید با بررسی دقیق پزشک انجام شود.
چه کسانی نباید سرکلاژ انجام دهند؟
سرکلاژ برای همه زنان مناسب نیست. در موارد زیر، این جراحی انجام نمیشود:
- وجود عفونت رحمی (مانند کوریوآمنیونیت)
- کیسه آب پاره شده
- انقباضات رحمی یا نشانههای شروع زایمان
- نقایص ساختاری رحم که مانع از نگهداری بارداری میشوند
نتیجهگیری
سرکلاژ دهانه رحم یک روش جراحی مؤثر برای زنانی است که در معرض خطر زایمان زودرس یا سقط جنین به دلیل نارسایی دهانه رحم قرار دارند. این عمل با تقویت دهانه رحم، شانس حفظ بارداری تا هفتههای پایانی را افزایش میدهد. با این حال، سرکلاژ برای همه زنان باردار مناسب نیست و تنها در شرایط خاصی که پزشک تشخیص دهد، انجام میشود.
تصمیمگیری درباره انجام این جراحی باید بر اساس بررسی دقیق سوابق پزشکی، طول دهانه رحم و شرایط بالینی مادر باشد. همچنین، مراقبتهای پس از سرکلاژ، از جمله استراحت کافی و پیگیریهای منظم پزشکی، نقش مهمی در موفقیت این روش دارند. در نهایت، آگاهی از مزایا، محدودیتها و خطرات احتمالی سرکلاژ میتواند به مادران کمک کند تا تصمیمی آگاهانه برای حفظ سلامت بارداری خود بگیرند.