بارداری خارج از رحم در دسته بارداری هایی قرار دارد که نیاز به رسیدگی و اقدامات لازم پزشکی دارد. این نوع بارداری برای مادر بسیار خطرناک است و امکان دارد که هر لحظه خونریزی لوله فالوپ را به همراه داشته باشد. همانطور که از نامش مشخص است، جنین در مکانی غیر از رحم شکل گرفته است. برای شناخت انواع حاملگی خارج رحم و عوامل خطر و علائم آن تا انتهای این مقاله را مطالعه کنید.
بارداری خارج از رحم چیست؟
بارداری خارج از رحم به وضعیتی اطلاق میشود که در آن تخمک بارور شده به جای قرارگیری در دیواره رحم، در خارج از رحم و معمولا در لوله های فالوپ، کاشته میشود. این نوع بارداری نمیتواند به طور طبیعی پیش برود و رشد جنین در این شرایط خطرناک است، زیرا نمیتواند فضای کافی برای رشد و توسعه جنین فراهم کند. بارداری خارج از رحم باعث پارگی لوله های فالوپ و خونریزی شدید میشود که نیاز به درمان فوری دارد.
بیشتر بخوانید: بهترین زمان برای اقدام به بارداری
انواع حاملگی خارج از رحم
حاملگی خارج از رحم در مکانهای مختلف خارج از رحم رخ میدهد و دارای انواع مختلفی است که البته برخی از آن ها رایج تر هستند. در ادامه با انواع آن آشنا شوید.
حاملگی لوله فالوپ: شایع ترین نوع بارداری خارج از رحم است که در آن تخمک بارور شده در یکی از لوله های فالوپ قرار میگیرد. این نوع بارداری به دلیل انسداد یا آسیب به لوله های فالوپ رخ میدهد.
حاملگی تخمدانی: در این نوع، تخمک بارور شده در تخمدان ها کاشته میشود. این نوع بارداری بسیار نادر است و به آسیب شدید به تخمدان ها و خونریزی منجر میشود.
حاملگی در دهانه رحم: یک نوع نادر بارداری است که در آن تخمک بارور شده در گردن رحم کاشته میشود. این وضعیت به خونریزی شدید و تهدید برای سلامت مادر منجر میشود. علائم شامل خونریزی غیرطبیعی و درد در ناحیه لگن است. نیاز به مداخله فوری جراحی یا دارویی دارد.
حاملگی هتروتوپیک: نوعی بارداری نادر است که در آن یک جنین در رحم و جنین دیگری در خارج از رحم، معمولا در لوله فالوپ، همزمان رشد میکند. این وضعیت در خانم هایی که از روش های کمک باروری مانند IVF استفاده میکنند، شایع تر است. حاملگی هتروتوپیک به دلیل خونریزی داخلی و عوارض جدی برای مادر خطرناک است و نیاز به تشخیص و درمان فوری دارد.
بیشتر بخوانید: بهترین متخصص درمان ناباروی در تهران
عوامل خطر حاملگی خارج از رحم
عوامل خطر برای بارداری خارج از رحم شامل مجموعهای از شرایط پزشکی، سبک زندگی و عوامل ژنتیکی میباشند که احتمال وقوع این نوع بارداری را افزایش میدهند. مهم ترین عوامل خطر عبارتند از:
سابقه بارداری خارج از رحم: اگر فردی قبلا تجربه بارداری خارج از رحم داشته باشد، احتمال وقوع آن در بارداری های بعدی بیشتر است.
آسیب یا انسداد لوله های فالوپ: هرگونه آسیب یا انسداد در لوله های فالوپ، که مسیر معمولی برای انتقال تخمک بارور شده به رحم است، خطر بارداری خارج از رحم را افزایش میدهد. این آسیب ها ناشی از عفونت های لگنی مانند بیماری التهابی لگن یا جراحی های قبلی در ناحیه شکم و رحم میباشند.
استفاده از روشهای کمک باروری: درمان های باروری مصنوعی، به ویژه روشهای IVF، خطر بارداری خارج از رحم را افزایش میدهند، زیرا احتمال انتقال جنین به لوله فالوپ یا دیگر نواحی خارج از رحم بیشتر است.
عفونتهای مقاربتی: عفونت هایی مانند کلامیدیا و سوزاک لوله های فالوپ را آسیب دیده کرده و باعث انسداد و التهاب میشوند که در نهایت منجر به بارداری خارج از رحم میشود.
سیگار کشیدن: سیگار کشیدن یکی از عواملی است که به شدت با افزایش خطر بارداری خارج از رحم مرتبط است، زیرا سیگار بر عملکرد لوله های فالوپ تأثیر منفی میگذارد و حرکت تخمک را مختل میکند.
سن بالای 35 سال: بانوان بالای 35 سال بیشتر در معرض خطر بارداری خارج از رحم قرار دارند. تغییرات هورمونی و کاهش کیفیت تخمک ها در این امر مؤثر میباشد.
سابقه جراحی شکم یا لگن: هرگونه جراحی در ناحیه شکم یا لگن، از جمله جراحی های رحم یا لوله های فالوپ، خطر بارداری خارج از رحم را افزایش میدهد.
دوره های قاعدگی نامنظم: زنان با دوره های قاعدگی نامنظم یا مشکلات هورمونی بیشتر در معرض بارداری خارج از رحم هستند.
چاقی: برخی تحقیقات نشان میدهند که زنان با شاخص توده بدنی بالا بیشتر در معرض خطر بارداری خارج از رحم قرار میگیرند.
علائم حاملگی خارج از رحم
درد به صورت ناگهانی و شدید در یک طرف شکم یا لگن احساس میشود. این درد در اوایل بارداری رخ میدهد و پیوسته یا متناوب میباشد.
📌 خونریزی که سبک یا شدید و رنگ آن قهوه ای یا قرمز روشن باشد. این خونریزی با درد شکمی همراه است.
📌 مشابه با بارداری های معمولی، برخی زنان حالت تهوع و استفراغ را تجربه میکنند، اما این علائم همراه با درد شدید و خونریزی غیرطبیعی نشانه ای از بارداری خارج از رحم است.
📌 در صورتی که حاملگی خارج از رحم منجر به خونریزی داخلی یا پارگی لوله فالوپ شود، فرد احساس ضعف، سرگیجه و حتی غش خواهد داشت.
در موارد شدیدتر که خونریزی داخلی رخ میدهد، درد در شانه ها احساس میشود، زیرا خون به حفره شکم و دیافراگم میرسد و این درد را تحریک میکند.
علت بارداری خارج از رحم
بارداری خارج از رحم معمولا به دلیل اختلالات ساختاری یا عملکردی در دستگاه تناسلی زنانه ایجاد میشود. عواملی مانند انسداد یا آسیب به لوله های فالوپ، عفونت های مقاربتی مانند کلامیدیا و سوزاک، جراحی های قبلی در ناحیه شکم یا لگن، اختلالات هورمونی و سیگار کشیدن باعث جلوگیری از حرکت طبیعی تخمک به سمت رحم و در نتیجه بارداری خارج از رحم میشوند.
عوارض بارداری خارج از رحم
بارداری خارج از رحم عوارض جدی و خطرناکی برای مادر خواهد داشت، زیرا تخمک بارور شده در مکانی غیرطبیعی رشد میکند و نمیتواند به درستی توسعه یابد. مهم ترین عوارض بارداری خارج از رحم عبارتند از:
📌 خونریزی داخلی
📌 پارگی لوله فالوپ
📌 عفونت های لگنی
📌 عفونت های سیستمیک
📌 آسیب به اندام های لگنی
📌 آسیب به سلامت روانی و روحی
📌 مرگ مادر در موارد نادر و در صورت عدم درمان
سوالات متداول بارداری خارج از رحم
بسیاری از زنان پس از بارداری خارج از رحم بارداریهای سالم و طبیعی خواهند داشت. با این حال، در صورتی که لوله فالوپ یا بخش های دیگر آسیب دیده باشد، شانس بارداری در آینده کاهش مییابد.
هیچ روش قطعی برای پیشگیری از بارداری خارج از رحم وجود ندارد، اما کاهش عوامل خطر مانند درمان سریع عفونتهای مقاربتی، عدم سیگار کشیدن و مراجعه منظم به پزشک برای چکاپ احتمال بروز آن را کاهش میدهد.
بارداری خارج از رحم نمیتواند به طور طبیعی پیش برود، زیرا جنین نمیتواند در مکان غیرطبیعی و جز رحم به رشد و تکامل خود ادامه دهد. جنین در خارج از رحم توانایی زنده ماندن ندارد.
نتیجه گیری
بارداری خارج از رحم یک وضعیت پزشکی جدی و خطرناک است که نیاز به تشخیص و درمان فوری توسط بهترین متخصص زنان دارد. این نوع بارداری، که در آن تخمک بارور شده در مکانی غیر از رحم کاشته میشود، نمیتواند به رشد و تکامل طبیعی خود ادامه دهد و عوارض جبران ناپذیری برای مادر به همراه خواهد داشت. شناخت عوامل خطر، علائم اولیه و مراجعه به پزشک در صورت بروز علائم مشکوک، به پیشگیری از عوارض شدید کمک میکند. آگاهی از این شرایط و مراقبت های بهداشتی صحیح در دوران بارداری اهمیت زیادی دارد.