افتادگی رحم؛ علائم، دلایل و جدیدترین روش‌های درمان

آیا تا به حال احساس فشار یا سنگینی در ناحیه لگن داشته‌اید؟ یا پس از زایمان متوجه تغییراتی در بدن خود شده‌اید که برایتان نگران کننده بوده؟ یکی از دلایلی که بسیاری از زنان، به ویژه پس از زایمان یا در دوران یائسگی، با آن دست و پنجه نرم می‌کنند، افتادگی رحم است؛ مشکلی خاموش ولی شایع که اگر زود تشخیص داده نشود، می‌تواند روی کیفیت زندگی، سلامت جنسی و حتی باروری تاثیر بگذارد. در این مقاله، شما را با علائم، علل، روش‌های درمانی جدید و نکات طلایی برای پیشگیری از افتادگی رحم آشنا می‌کنیم. اگر به دنبال راهی برای حفظ سلامت رحم خود هستید، خواندن این مطلب را از دست ندهید.

افتادگی رحم چیست؟

افتادگی رحم (Uterine Prolapse) یک اختلالات شایع در آناتومی لگن زنان است و زمانی رخ می‌دهد که رحم از جایگاه طبیعی خود در لگن به سمت پایین حرکت کند. این وضعیت به دلیل ضعف یا کشیدگی عضلات و لیگامان‌های نگهدارنده رحم (به ویژه عضلات کف لگن، رباط‌های کاردینال و رحمی خاجی) ایجاد می‌شود. در حالت طبیعی، این ساختارهای پشتیبان، رحم را در جایگاه آناتومیک خود بین مثانه و رکتوم نگه می‌دارند. زمانی که این بافت‌ها دچار ضعف یا آسیب می‌شوند، رحم به سمت کانال واژن پایین می‌آید. در موارد خفیف، این افتادگی ممکن است بدون علامت باشد. اما در موارد شدید، بخشی از رحم ممکن است از طریق دهانه واژن بیرون بزند، حالتی که به آن «پرولاپس کامل رحم» گفته می‌شود.

افتادگی رحم اغلب با درجات مختلف طبقه‌بندی می‌شود:

• گرید ۱: رحم کمی به سمت واژن پایین آمده اما هنوز در داخل واژن باقی مانده است.
• گرید ۲: دهانه رحم به نزدیکی دهانه واژن رسیده است.
• گرید ۳: قسمتی از رحم از واژن بیرون زده است.
• گرید ۴: بیشتر رحم  (پرولاپس کامل) از واژن خارج شده است.

این بیماری نه تنها می‌تواند مشکلاتی مانند ناراحتی لگنی، بی اختیاری ادرار و اختلال جنسی ایجاد کند، بلکه در صورت عدم درمان، ممکن است منجر به اختلال در عملکرد سایر اندام‌های لگنی مانند مثانه و روده و در نهایت نازایی در زنان شود.

علائم افتادگی رحم

علائم افتادگی رحم بسته به شدت آن متفاوت است. برخی از رایج‌ترین علائم عبارتند از:

• احساس فشار یا سنگینی در لگن
• درد در پایین کمر
• بی اختیاری ادرار یا سختی در ادرار کردن
• بیرون زدگی یا برجستگی در ناحیه واژن (در موارد پیشرفته)
• درد هنگام رابطه جنسی
• احساس ناتوانی در تخلیه کامل مثانه یا روده

در موارد خفیف، علائم افتادگی رحم ممکن است محسوس نباشد، اما با پیشرفت آن، زندگی روزمره و سلامت جنسی فرد را مختل می‌کند. به همین دلیل است که به محض مشاهده هر یک از علائم مشکوک باید سریعا به متخصص زنان مراجعه کنید.

آشنایی با دکتر سارا ساعدی بهترین متخصص درمان ناباروری و زنان در تهران

دلایل و عوامل زمینه ساز افتادگی رحم

دلایل افتادگی رحم معمولا به ضعف عضلات کف لگن مربوط می‌شود. مهم‌ترین عوامل عبارتند از:

1. زایمان طبیعی سخت یا چند قلویی
2. افزایش سن و یائسگی
3. کاهش سطح استروژن بعد از یائسگی
4. بلند کردن اجسام سنگین به صورت مکرر
5. چاقی و افزایش فشار داخل شکم
6. یبوست مزمن و زور زدن زیاد در هنگام دفع
7. سرفه مزمن یا آسم درمان نشده

زنان دارای سابقه خانوادگی در این زمینه یا کسانی که چند زایمان طبیعی داشته‌اند، بیشتر در معرض ابتلا هستند. عارضه افتادگی رحم می‌تواند از بیماری‌های موثر بر ناباروری باشد.

افتادگی رحم بعد از زایمان

افتادگی رحم بعد از زایمان یک از مهم‌ترین و شایع‌ترین دلایل ابتلا به این عارضه است. هنگام زایمان، عضلات و رباط‌های لگن کشیده و ضعیف می‌شوند. در صورتی که مراقبت‌های پس از زایمان به درستی انجام نشود، احتمال بروز افتادگی افزایش می‌یابد. برخی علائم ممکن است بلافاصله پس از زایمان ظاهر شوند، مانند احساس سنگینی در واژن یا نشت ادرار، اما در برخی موارد این علائم سال‌ها بعد نمایان خواهند شد.

بیشتر بخوانید: جراحی فیبروم رحم برای چه کسانی انجام می‌شود؟

درمان افتادگی رحم

تشخیص افتادگی رحم معمولا توسط متخصص زنان با معاینه فیزیکی واژینال انجام می‌شود. در صورت نیاز، پزشک ممکن است برای بررسی دقیق‌تر از تست‌هایی مانند سونوگرافی لگن، آزمایش ادرار و لگنی (در موارد پیشرفته) استفاده کند.

بعد از تایید تشخیص، روند درمان آغاز می‌شود. درمان افتادگی رحم بسته به شدت آن، سن بیمار، وضعیت باروری و شدت علائم متفاوت خواهد بود.

1. درمان خانگی و بلند مدت

• تمرینات کگل: یکی از روش‌های موثر برای تقویت عضلات کف لگن، انجام تمرینات کگل است که می‌تواند در مراحل اولیه به جلوگیری از پیشرفت بیماری کمک کند.
• کاهش وزن: در افرادی که اضافه وزن دارند، کاهش وزن می‌تواند فشار وارده بر لگن را کم کند.
• استفاده از پساری واژینال: در این روش وسیله‌ای پلاستیکی را در واژن قرار می‌دهند که رحم را در جای خود نگه می‌دارد.

نکته مهم: روش‌های خانگی، درمان قطعی افتادگی رحم نیستند و فقط یک راه حل موقت در طولانی مدت به حساب می‌آیند.

2. درمان دارویی

در زنان یائسه، استفاده از درمان هورمونی (استروژن موضعی) ممکن است باعث تقویت بافت‌های واژن و کف لگن شود و علائم خفیف افتادگی را بهبود بخشد.

3. جراحی افتادگی رحم

در موارد شدید یا زمانی که درمان‌های غیر جراحی موثر نباشند، جراحی افتادگی رحم توصیه می‌شود. روش‌های جراحی مختلفی وجود دارد که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:

هیسترکتومی (برداشتن رحم)

در این روش، پزشک با ایجاد برش در شکم (هیسترکتومی شکمی) یا از راه واژن (هیسترکتومی واژینال)، رحم را به طور کامل خارج می‌کند. این عمل معمولا تحت بیهوشی عمومی انجام می‌شود و بسته به نوع جراحی، بین ۱ تا ۳ ساعت طول می‌کشد. پس از جراحی، بیمار نیاز به دوره نقاهت دارد و امکان بارداری را از دست خواهد داد.

تثبیت رحم به لگن (با بخیه یا مش)

در این روش که به نام “هیستروپکسی” شناخته می‌شود، رحم بدون برداشته شدن، با استفاده از بخیه‌های دائمی یا مش مصنوعی به دیواره لگن یا ساختارهای حمایتی دیگر (مانند رباط‌های ساکروترین) متصل می‌شود. این جراحی معمولا از طریق لاپاراسکوپی یا واژن انجام می‌شود و رحم در موقعیت طبیعی خود باقی می‌ماند، بنابراین باروری نیز حفظ می‌شود.

لاپاراسکوپی یا جراحی باز

• لاپاراسکوپی: در این روش کم‌تهاجمی، چند برش کوچک روی شکم ایجاد می‌شود و از طریق ابزارهای ظریف و دوربین، متخصص، افتادگی رحم را ترمیم می‌کند.
• جراحی باز: زمانی که افتادگی شدید است یا بیمار شرایط خاصی دارد، ممکن است جراح از یک برش بزرگ روی شکم استفاده کند تا بتواند ساختارهای داخلی لگن را بهتر مشاهده و ترمیم کند.

روش‌های پیشگیری از افتادگی رحم

برای جلوگیری از افتادگی رحم به این نکات توجه کنید:

• انجام منظم تمرینات تقویتی لگن
• جلوگیری از چاقی و اضافه وزن
• درمان یبوست مزمن
• پرهیز از بلند کردن اجسام سنگین
• ترک سیگار (برای جلوگیری از سرفه مزمن)
• درمان آسم و بیماری‌های تنفسی در حد ممکن

اگر علائم ذکر شده در بیماری را دارید و هنوز برای درمان اقدام نکرده‌اید بهتر است قبل از پیشرفت بیماری با متخصص زنان ماهر مشورت نمایید.

❓سوالات متداول درباره افتادگی لگن

جمع بندی

افتادگی رحم مشکلی است که می‌تواند هر زنی را در طول زندگی تحت تاثیر قرار دهد. تشخیص به موقع، انتخاب درمان مناسب و پیروی از توصیه‌های متخصص نقش مهمی در کنترل علائم و حفظ کیفیت زندگی دارند. در صورت مشاهده علائم، مراجعه سریع به پزشک متخصص نازایی یا زنان توصیه می‌شود.