بارداری دوقلو با آی وی اف، تجربهای ممکن البته چالشبرانگیز است که با پیشرفتهای علم پزشکی، به امری نسبتا رایج تبدیل شده است. این روش باروری کمکی، به زوجهایی که به صورت طبیعی قادر به بارداری نیستند یا شانس دوقلوزایی در آنها کم است، فرصت داشتن دو فرزند را به طور همزمان میدهد. اما این مسیر با نکات و ملاحظات خاصی همراه است که آگاهی از آنها برای والدین آینده ضرورت دارد. در این مقاله به بررسی جامع مراحل بارداری دوقلو با این روش، از مشاورههای اولیه و تحریک تخمدان گرفته تا مراقبتهای دوران بارداری و زایمان خواهیم پرداخت.
منظور از شانس بارداری دوقلو روش آی وی اف (IVF) چیست؟
روش لقاح آزمایشگاهی یا آیویاف، یکی از روشهای پرطرفدار درمان ناباروری است که میتواند شانس داشتن دوقلوها را افزایش دهد.
شانس داشتن فرزندان دوقلو در این روش، به طور قابل توجهی بیشتر از بارداری طبیعی است و به عوامل متعددی بستگی دارد. مهمترین عامل، تعداد جنینهایی است که به رحم منتقل میشوند. در گذشته، انتقال چندین جنین رایج بود که منجر به افزایش قابل توجه شانس دوقلوزایی و حتی چندقلوزایی میشد. اما امروزه، به دلیل خطرات بالای بارداریهای چندقلویی برای مادر و جنینها، پزشکان تمایل دارند تعداد کمتری جنین، ترجیحا یک یا دو جنین را منتقل کنند.
علاوه بر تعداد جنینهای منتقل شده، عواملی مانند سن مادر، کیفیت جنینها و وضعیت سلامتی رحم نیز در شانس بارداری دوقلو مؤثرند. زنان جوانتر با تخمکهای باکیفیتتر، شانس بالاتری برای بارداری دوقلو دارند. همچنین، کیفیت جنینهای منتقل شده نقش مهمی در شانس لانهگزینی و بارداری ایفا میکند. جنینهای باکیفیتتر، احتمال بیشتری برای بقا و رشد دارند. در نهایت، وضعیت رحم و ضخامت دیواره آن نیز در شانس لانهگزینی جنینها و بارداری موثر است.
بیشتر بخوانید: تعیین جنسیت با آی وی اف
چه زمانی ممکن است بارداری دوقلو در روش آی وی اف IVF رخ دهد؟
بارداری دوقلو با آی وی اف زمانی رخ میدهد که بیش از یک جنین در رحم مادر کاشته شود یا یک جنین به دو یا چند جنین تقسیم شود. در روش IVF، پس از تحریک تخمدانها برای تولید چندین تخمک بالغ، تخمکها در آزمایشگاه با اسپرم بارور میشوند و جنینهای حاصل، پس از چند روز کشت و رسیدن به مرحله مناسب، به رحم مادر منتقل میشوند. احتمال بارداری دوقلو در IVF به عوامل متعددی بستگی دارد، از جمله:
✅ تعداد جنینهای منتقل شده به رحم
✅ کیفیت جنینها
✅ سن مادر
✅ وضعیت سلامتی رحم
✅ سابقه بارداریهای قبلی
هرچه تعداد جنینهای منتقل شده بیشتر باشد، احتمال بارداری دوقلو یا چندقلو نیز افزایش مییابد. در گذشته، انتقال جنین به صورت چندتایی به رحم رایج بود، اما امروزه به دلیل افزایش خطر بارداریهای چندقلو و عوارض مرتبط با آن، پزشکان تمایل دارند تعداد کمتری جنین را منتقل کنند. استفاده از تکنیکهایی مانند ICSI (میکرواینجکشن)یعنی تزریق داخل سیتوپلاسمی اسپرم یا PGT که همان آزمایش ژنتیکی پیش از لانهگزینی است تاثیری بر احتمال دوقلوزایی ندارد و این احتمال عمدتا به تعداد جنینهای منتقل شده بستگی دارد.
شانس و احتمال حاملگی چند قلو در درمان آی وی اف چقدر است؟
هرچه تعداد جنینهای منتقل شده بیشتر باشد، احتمال بارداری دوقلو یا چندقلویی بیشتر میشود. البته، امروزه با پیشرفت تکنولوژی و افزایش آگاهی پزشکان، تلاش میشود تا تنها تعداد محدودی جنین یک یا دو جنین منتقل شود تا از بروز مشکلات ناشی از بارداری چندقلویی جلوگیری گردد.
در زنان مسنتر، کیفیت تخمکها کاهش مییابد و به همین دلیل برای افزایش شانس بارداری، تعداد بیشتری جنین منتقل میشود. اگر کیفیت جنینها پایین باشد، پزشک تصمیم میگیرد که تعداد بیشتری جنین منتقل کند تا شانس بارداری موفق افزایش یابد. در برخی از علل ناباروری، احتمال موفقیت آیویاف پایینتر است و به همین دلیل پزشک تصمیم میگیرد که تعداد بیشتری جنین منتقل کند. در موارد نادر، حتی با انتقال یک جنین، جنین به دو یا چند بخش تقسیم و منجر به بارداری دوقلوهای همسان میشود، اما این اتفاق نادر است و جزئی از شانس بارداری دوقلو در IVF محسوب نمیشود.
شانس بارداری دوقلو با آی وی اف با انتقال دو جنین، حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد است، در حالی که این شانس در بارداری طبیعی حدود ۱ تا ۲ درصد است. بنابراین زوجهایی که تحت درمان IVF هستند و تمایل به بارداری دوقلو دارند، باید با پزشک خود در مورد تعداد جنینهای منتقل شده و خطرات و فواید آن مشورت کنند.
بیشتر بخوانید: بهترین متخصص درمان ناباروری در تهران
علائم بارداری دوقلو در ای وی اف
علائم بارداری دوقلو پس از IVF، تا حد زیادی مشابه علائم بارداری تکقلویی است، اما شدت بیشتری دارد یا زودتر ظاهر میشود. به عنوان مثال، تهوع صبحگاهی در بارداری دوقلو میتواند شدیدتر و طولانیتر باشد. همچنین، افزایش سطح هورمون HCG در بارداری دوقلو بیشتر است که میتواند منجر به تشخیص زودتر بارداری از طریق آزمایش خون شود. از دیگر علائم بارداری دوقلو که زودتر یا با شدت بیشتر ظاهر میشوند، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
🔴 خستگی مفرط
🔴 تکرر ادرار
🔴 حساسیت
🔴 تورم پستانها
🔴 نفخ شکم
🔴 افزایش وزن سریعتر
با این حال، باید توجه داشت که این علائم قطعی نیستند و بسیاری از زنان باردار دوقلو علائم مشابه با بارداری تک قلو را تجربه میکنند. تنها راه قطعی برای تشخیص بارداری دوقلو، انجام سونوگرافی است که در هفتههای ۶ تا ۸ بارداری انجام میشود، در سونوگرافی، تعداد ساکهای بارداری و ضربان قلب جنینها قابل مشاهده است.
عوارض و خطرات بارداری دوقلو در آی وی اف
بارداری دوقلو با آی وی اف، در عین حال که میتواند شادی مضاعفی را برای والدین به ارمغان بیاورد، با خطرات و عوارض بیشتری نسبت به بارداری تک قلو همراه است. آگاهی از این عوارض برای تصمیمگیری آگاهانه و آمادگی بیشتر ضروری است. یکی از مهمترین عوارض بارداری دوقلو را میتوان به زایمان زودرس اشاره کرد.
به دلیل فشار اضافی بر رحم و سرویکس، زایمان قبل از هفته ۳۷ بارداری در دوقلوها شایعتر است. زایمان زودرس میتواند منجر به مشکلات تنفسی، عفونت، مشکلات گوارشی و سایر عوارض برای نوزادان شود. همچنین، احتمال سقط جنین در سه ماهه اول بارداری دوقلو نیز بیشتر است. از دیگر عوارض بارداری دوقلو با آی وی اف شامل موارد زیر است:
📌 پرهاکلامپسی (فشار خون بارداری)
📌 دیابت بارداری
📌 کمخونی
📌 جدا شدن جفت
📌 نیاز به سزارین
📌 افزایش وزن بیش از حد مادر
بیشتر بخوانید: عوارض آی وی اف
مراقبتهای بعد از بارداری دوقلو با آی وی اف
مراقبتهای پس از بارداری دوقلو با آی وی اف به دلیل چالشهای منحصربهفرد این نوع بارداری، اهمیت بسیاری دارد و نیازمند برنامهریزی و آمادگی قبلی والدین است. مراقبت از دو نوزاد به طور همزمان، میتواند بسیار خستهکننده باشد و مادر نیاز به حمایت و کمک فراوان از طرف همسر، خانواده و دوستان دارد.
استراحت کافی، تغذیه مناسب و هیدراتاسیون کافی برای بهبودی مادر و تولید شیر مادر ضروری است. شیردهی به دوقلوها میتواند چالشبرانگیز باشد، اما با آموزش روشهای صحیح شیردهی و استفاده از وسایل کمکی مانند بالش شیردهی دوقلو، این کار آسانتر میشود. در هفتههای اول پس از زایمان، مراجعات منظم به پزشک برای بررسی وضعیت سلامتی مادر و نوزادان ضروری است.
همچنین، غربالگری نوزادان برای شناسایی و درمان بهموقع بیماریهای مادرزادی و سایر مشکلات سلامتی ضرورت دارد. بهدلیل افزایش احتمال زایمان زودرس در بارداری دوقلو، نوزادان نیاز به مراقبتهای ویژه در بخش NICU خواهند داشت. والدین باید با نحوه مراقبت از نوزادان نارس و استفاده از دستگاههای مختلف مانند انکوباتور آشنا شوند. علاوه بر مراقبتهای فیزیکی، سلامت روان مادر نیز پس از زایمان دوقلو بسیار مهم است.
بیشتر بخوانید: مراقبت های بعد از انتقال جنین
نتیجه گیری
بارداری دوقلو با آی وی اف، هدیهای است که علم به زوجهایی که آرزوی فرزندآوری دارند، اهدا میکند. این روش، با تمام پیشرفتهایش، همچنان با چالشها و مراقبتهای ویژهای همراه است. از این رو، توصیه میشود که زوجهایی که قصد بارداری دوقلو با این روش را دارند، حتما تحت نظر متخصصان زنان و زایمان و با آگاهی کامل از مزایا و معایب این روش، تصمیمگیری کنند. با پیشرفت روزافزون تکنولوژیهای پزشکی، آیندهای روشنتر برای زوجهایی که به دنبال تکمیل خانواده خود هستند، رقم خواهد خورد.