ناباروری به معنای عدم توانایی زوجین در باروری و باردار شدن پس از یک سال رابطه جنسی منظم بدون پیشگیری است. میزان ناباروری در جامعه به طور کلی حدود 10-15 درصد است و میتواند به علتهای مختلفی از جمله مشکلات زنان، مشکلات مردان و مشکلات مشترک زوجین به وجود آید. در این مقاله میتوانید تمام آنچه که باید در خصوص ناباروری بدانید را مطالعه خواهید کرد پس تا انتهای مقاله با ما همراه باشید.
ناباروری چیست؟
ناباروری وضعیتی است که زوجین برای بارداری و تولید فرزند مشکل دارند. این مشکل میتواند به دلایل مختلفی از جمله مشکلات در سیستم تولید مثل، مشکلات در رحم و تخمدان، اختلالات هورمونی یا مشکلات در سلامت عمومی زن و مرد ایجاد شود. در صورتی که شما خانمی هستید که کمتر از 35 سال سن دارید، اگر پس از یک سال رابطهی جنسی منظم نمی توانید باردار شوید باید جهت بررسی دلایل و درمان ناباروری به پزشک متخصص مراجعه کنید. (اگر بالای 35 سال دارید این دورهی زمانی به شش ماه کاهش پیدا میکند). این مشکل در هر فردی ممکن است ایجاد شود. دلایل متعددی در خانمها و آقایان میتواند منجر به ناباروری شود. در ادامهی این مقاله به بررسی مهمترین دلایل ناباروری و روشهای درمان آن میپردازیم.
مراجعه به پزشک برای ناباروری
انواع ناباروری
ناباروری در زنان و مردان میتوان انواع مختلفی داشته باشد که در ادامه به هر کدام از آنها اشاره خواهیم کرد:
ناباروری اولیه
این نوع ناباروری به این معنا است که فرد هرگز باردار نشده است و اکنون پس از شش یا 12 ماه رابطهی جنسی منظم نمیتواند باردار شود.
ناباروری ثانویه
فرد ممکن است در گذشته یک یا چند بارداری موفق داشته است اما اکنون بعد از گذشت چند سال دیگر باردار نمیشود.
ناباروری با علت ناشناخته
بعد از انجام تمام آزمایشهای لازم، پزشک تشخیص میدهد که شما و همسرتان هر دو سالم بوده و مشکلی جهت بارداری ندارید اما نمیتوانید باردار شوید.
علائم ناباروری
مهمترین علائم ناباروری، باردار نشدن با وجود رابطهی جنسی محافظت نشده پس از دورهی زمانی شش الی 12 ماهه است. اکثر زوجین هیچ علامت دیگری ندارند اما در برخی از افراد ممکن است این علائم نیز مشاهده شود:
📌 درد در ناحیه لگن
📌 اختلالات هورمونی
📌 خونریزی نامنظم بین دوره های قاعدگی، دورههای قاعدگی نامنظم و یا قطع شدن دورههای قاعدگی (در خانمها)
📌 اختلال در آلت تناسلی و مشکلات مربوط به انزال (در آقایان)
دلایل ناباروری
دلایل متعددی ممکن است منجر به بروز ناباروری شود. در برخی موارد نیز هیچ گونه علت مشخصی را نمیتوان یافت. به طور کلی یک سوم از نابارویها به دلیل مشکلاتی در رحم و تخمدان ایجاد میشود، یک سوم دیگر به دلیل مشکلات آلت تناسلی و بیضهها و برای یک سوم باقی مانده هیچ گونه دلیل قابل توجیهی یافت نمیشود.
در برخی موارد ناباروری فقط به دلیل مشکل در یکی از زوجین ایجاد میشود اما گاهی اوقات ممکن است مشکلاتی هم در خانم و هم در آقا وجود داشته باشد. در 25 درصد از زوجین، بیش از یک عامل برای ناباروری وجود دارد. ناباروری به صورت عمده به دو دسته اصلی تقسیم میشود: ناباروری زنان و ناباروری مردان. در ادامه به برخی از علل ناباروری هر دو دسته اشاره خواهیم کرد:
علل ناباروری در زنان
اختلال در تخمکگذاری: مشکلات در رسیدن و آزاد شدن تخمک از تخمدان میتواند باعث ناباروری شود.
اختلال در لوله های فالوپی: انسداد یا آسیب به لوله های فالوپی میتواند امکان عبور تخمک به رحم را مسدود کند.
اختلالات در رحم: مشکلاتی مانند توانایی ضعیف رحم در پذیرش جنین، تغییرات ساختاری در رحم و وجود فیبرومها میتوانند عامل ناباروری باشند.
البته برخی موارد دیگر نظیر: بیماریهای خود ایمنی مانند لوپوس، بیماریهای التهابی لگن، سندرم تخمدان پلی کیستیک، پایین بودن کیفیت تخمک و کم خونی داسی شکل میتواند از دیگر دلایل بروز ناباروری در زنان باشد.
علل ناباروری در مردان
کاهش تولید اسپرم: کاهش تعداد و کیفیت اسپرمها میتواند تا حدی موجب بروز ناباروری شود.
ناتوانی جنسی: مشکلاتی مانند ناتوانی در داشتن ارتباط جنسی، ناتوانی در انتقال اسپرم به رحم و اختلالات در انتقال مایع منی میتوانند به ناباروری منجر شوند.
همچنین عواملی مانند: ابتلا به واریکوسل، قرار گرفتن بیضهها در معرض حرارت زیاد،ۀ آسیب به کیسه بیضه، پایین بودن میزان هورمون تستوسترون، استفادهی ناصحیح از استروئیدها،اختلال در عملکرد جنسی مانند اختلال نعوظ، فقدان بیضه به صورت مادرزادی و یا بیضه نزول نکرده از علل ناباروری در مردان است.
علل مشترک زوجین
اختلالات هورمونی: تغییرات در سطح هورمونها میتواند تاثیر مستقیمی بر باروری داشته باشد.
عوامل روانی و استرس: استرس روزمره و مشکلات روانی میتوانند عامل ناباروری باشند.
عوامل محیطی: مواد شیمیایی مضر، تنشهای حرارتی، تعرض به پرتوها و عوامل محیطی دیگر میتوانند بر باروری تاثیرگذار باشند.
عوامل خطر ناباروری
برخی از عواملی که بر احتمال افزایش ناباروری تاثیر میگذارند عبارتند از:
⭕ خانمها در اواخر سن 30 یا 40 سالگی و آقایان در حوالی سن 50 سالگی بیشتر دچار ناباروری میشوند.
⭕ اختلال در خوردن مانند بی اشتهایی عصبی یا پرخوری عصبی
⭕ مصرف بیش از حد الکل
⭕ قرار گرفتن در معرض برخی از سموم و مواد شیمیایی
⭕ ورزش بیش از حد
⭕ پرتودرمانی و یا شیمی درمانی
⭕ ابتلا به برخی از عفونتهای مقاربتی
⭕ سیگار کشیدن و یا استفاده از محصولات حاوی تنباکو
⭕ چاقی بیش از حد و یا کمبود وزن
⭕ بیماریهای هورمونی مانند اختلال در هیپوتالاموس و یا هیپوفیز
⭕ برخی بیماریهای مزمن
⭕ اختلالات ژنتیکی و یا کروموزومی
تشخیص ناباروری
برای تشخیص ناباروری، توصیه میشود به یک متخصص ناباروری (مانند یک پزشک زنان و زایمان یا متخصص ناباروری) مراجعه کنید تا علت اساسی ناباروری شما شناسایی شود و برنامه درمانی مناسب برای شما تعیین شود. رد ادامه روش های تشخیصی که برای ناباروی وجود دارد را معرفی خواهیم کرد:
تشخیص ناباروری در زنان
روشهایی تشخیص ناباروری در خانمها عبارتند از: معاینه لگن، انجام آزمایش خون، سونوگرافی ترانس واژینال، هیستروسکوپی و لاپاراسکوپی است.
تشخیص ناباروری در مردان
روشهای تشخیص ناباروری در آقایان عبارتند از: بررسی مایع منی انجام آزمایش خون و همچنین سونوگرافی از کیسه بیضه است.
درمان نازایی
روشهای درمان ناباروی
امروزه با پیشرفت علم و تکنولوژی در گر پدر یا مادر شدن یک آرزوی دست نیافتنی نیست و روش های درمانی مختلفی ریا ناباروری در زنان و مردان وجود دارد که در ادامه به رایج ترین روشهای درمانی اشاره خواهم کرد:
تغییراتی در سبک زندگی: مانند ترک سیگار و مواد مخدر، رسیدن به وزن متناسب، درمان بیماریهای مزمن و …
استفاده از دارو: به عنوان مثال داروهایی که جهت تحریک تخمدان در زنان و افزایش سطح تستوسترون و یا داروهایی جهت درمان اختلالات نعوظ در مردان تجویز میشود که در نتیجه شانس بارداری را افزایش میدهد.
جراحی: جهت درمان انسداد لوله فالوپ، پولیپ، فیبروم و یا بافت اسکار در زنان و همچنین برطرف کردن انسداد لولههای حامل اسپرم و یا مشکلات ساختاری دیگری که در دستگاه تناسلی مردان وجود دارد.
روشهای پیشرفتهی درمان ناباروری در زوجها
در صورتی که درمانهای اشاره شده در بهبود مشکلات ناباروری موثر نباشد میتوان از روشهای پیشرفته که شانس موفقیت آنها بالاتر است استفاده کرد. برخی از این روشها عبارتند از:
✅ لقاح آزمایشگاهی
✅ تزریق داخل سیتوپلاسمی اسپرم
✅ لقاح داخل رحمی
✅ استفاده از اسپرم و تخمک اهدایی و یا رحم اجارهای
عوارض درمان های ناباروری
درمانهای ناباروری ممکن است عوارض نیز به دنبال داشته باشد، اما نوع و شدت عوارض بستگی به نوع درمان، وضعیت فرد و واکنش بدن به درمان دارد. در زیر، برخی از عوارض متداول درمانهای ناباروری را معرفی خواهیم کرد:
مصرف برخی داروها ممکن است باعث عوارض جانبی موقتی مانند سردرد، تهوع، استفراغ، خستگی، تغییرات خلقی، اختلالات خواب، تغییر در وزن و تورم شکمی شود.
جراحیهای مرتبط با ناباروری ممکن است عوارض جراحی معمولی را داشته باشند، از جمله خطر عفونت، خونریزی، عوارض بیهوشی و عوارض مرتبط با تداخل با سیستم تناسلی.
لقاح مصنوعی نیز ممکن است باعث عوارض موقتی شود، از جمله خونریزی و ترشحات واژینال، تورم در محل تزریق، و نفخ شکمی که البته این عوارض کوتاه مدت هستند و به مرور زمان برطرف میشوند.
سوالات متداول ناباروری
زمان لازم برای درمان ناباروری بستگی به علت اصلی ناباروری و نوع درمان دارد. در برخی موارد، درمان ممکن است مدت زمان طولانی نیاز داشته باشد و در موارد دیگر ممکن است درمان نیازی به مدت کوتاه تری داشته باشد.
بله، برخی افراد از روشهای طبیعی و سنتی برای درمان ناباروری استفاده میکنند. اما مهم است که در همه موارد با پزشک خود مشورت کنید و هرگونه روش درمانی را با او بررسی کنید تا بهترین راهکار را برای شما تعیین کنید.
درمان ناباروری معمولا با توجه به سن فرد، دلیل و یا دلایل ناباروری، مدت زمانی که برای بارداری اقدام شده است، صورت میگیرد. در نهایت با توجه به نظر پزشک متخصص، ترجیح بیمار و همسر او، بهترین روش درمان برای زوجین ارائه میشود.
بله، عوامل روانی میتوانند بر ناباروری تاثیر بگذارند. استرس، اضطراب، افسردگی و فشارهای روانی میتوانند به عواملی تبدیل شوند که تاثیر مستقیم بر فرآیند باروری دارند. مثلاً، استرس زیاد میتواند سیستم اعصابی را متأثر کرده و منجر به تغییرات در هورمونها شود که این تغییرات ممکن است باعث مشکلات در باروری شوند.
تغییرات در سبک زندگی میتوانند به بهبود ناباروری کمک کنند. برخی از این تغییرات عبارتند از: تغذیه سالم، ورزش منظم، کنترل وزن، مدیریت استرس، عدم مصرف دخانیات و الکل کاهش مصرف کافئین و… باشد.
نتیجه گیری
ناباروری یک مشکل شایع است که در برای هر فردی ممکن است ایجاد شود. در سالهای اخیر با کمک روشهای پزشکی پیشرفته، تقریباُ تمام زوجین میتوانند بچه دار شوند. در صورتی که دچار مشکل ناباروری هستید در اولین فرصت به یک متخصص زنان و زایمان که تخصص بالایی در زمینه درمان های ناباروری دارد مراجعه کنید تا روشهای درمان مناسب به شما ارائه شود.
دکتر سارا ساعدی داری فلوشیپ ناباروری و IVF هستند و سابقه درمانهای ناباروری بسیاری در کارنامه خود دارند جهت دریافت نوبت مشاوره با ایشان میتوانید از طریق این شمار ۰۹۲۱۲۸۲۹۹۲۵ تماس حاصل کنید.