آی وی اف یک روش درمان ناباروری است که طی آن لقاح آزمایشگاهی انجام میشود و به اختصار IVF نیز نامیده میشود. این روش شامل یک فرآیند پیچیده است که در درمان بسیاری از مشکلات ناباروری میتواند کمک کننده باشد. در این روش تخمکهای بالغ از تخمدان زن، طی یک جراحی کوچک جدا میشود و توسط اسپرمهای جمع آوری شده از مرد در یک محیط آزمایشگاه با یکدیگر لقاح پیدا میکنند. جنینهای تشکیل شده بعد از چند روز به داخل رحم مادر انتقال داده میشوند.
آی وی اف(IVF) چیست؟
آی وی اف (IVF) یا لقاح آزمایشگاهی (لقاح در خارج از بدن) یکی از روشهای پیشرفته در درمان ناباروری است که در آن تخمکهای زن و اسپرمهای مرد در محیط آزمایشگاهی ترکیب میشوند تا جنین تشکیل شود. سپس جنینهای حاصل به رحم زن منتقل میشوند تا بارداری به صورت طبیعی ادامه یابد. این روش برای زوجهایی که به دلایل مختلف قادر به بارداری طبیعی نیستند، استفاده میشود معمولا یک دورهی کامل IVF حدود دو الی سه هفته زمان نیاز دارد.
چه کسانی به انجام آی وی اف (IVF) نیاز دارند؟
آی وی اف (IVF) به دلایل مختلفی انجام میشود که بیشتر مربوط به مشکلات ناباروری زوجها است. برخی از دلایل اصلی انجام IVF عبارتند از:
- انسداد لوله فالوپ: تخمکها از طریق لولههای فالوپ به رحم انتقال پیدا میکنند، اگر هر دو لوله آسیب ببینند احتمال لقاح به شدت کاهش پیدا میکند.
- بالا رفتن سن: در خانمهای بالای 40 سال گاهی اوقات تنها روش برای باروری، IVF است.
- اندومتریوز: اندومتریوز وضعیتی است که در آن بافتی مشابه بافت داخلی رحم در خارج از رحم رشد میکند. این وضعیت میتواند عملکرد تخمدانها، لولههای فالوپ و رحم را مختل کرده و منجر به ناباروری شود.
- مشکلات رحمی: فیبروئید رحم تومورهایی در رحم هستند که معمولاً سرطانی و بدخیم نیستند. این تومورهای بیشتر در خانمهای بین 30 تا 40 سال دیده میشوند و باعث اختلال در لانه گزینی تخمک لقاح یافته میشوند.
- مشکلات تخمکگذاری: مشکلاتی مانند سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) یا دیگر اختلالات هورمونی که منجر به تخمکگذاری نامنظم یا عدم تخمکگذاری میشوند، میتوانند نیاز به IVF را برای درمان ناباروری ایجاد کنند.
- کیفیت یا تعداد کم اسپرم: مشکلات مرتبط با اسپرم، از جمله کم بودن تعداد اسپرمها و یا تغییر غیرطبیعی در حرکت، اندازه و یا شکل اسپرمها میتواند مانع از بارداری طبیعی شود. در این موارد، IVF همراه با ICSI میتواند مفید باشد.
- ناباروری بدون علت: در برخی موارد، هیچ دلیل واضحی برای ناباروری یافت نمیشود. برای این زوجها، IVF میتواند یک راه حل موثر باشد.
- نارسایی زودرس تخمدان: در این حالت، تخمدانها قبل از 40 سالگی عملکرد خود را از دست میدهند. IVF با استفاده از تخمکهای اهدایی میتواند یک راه حل باشد.
- شرایط ژنتیکی: برای جلوگیری از انتقال بیماریهای ژنتیکی به فرزند، میتوان از IVF همراه با تشخیص ژنتیکی قبل از لانهگزینی (PGD) استفاده کرد.
🤰🏽تعیین جنسیت با آی وی اف چگونه انجام میشود⁉️
پیشنهاد میکنیم حتما فیلم زیر را مشاهده کنید تا پاسخ سوالات خود در زمینه بارداری با آی وی اف بگیرید.
مراحل درمان ناباروری با آی وی اف (IVF)
انجام روش آی وی اف برای درمان ناباروی زوجین دارای مراحل مختلفی است که در ادامه به ای مراحل اشاره خواهیم کرد:
1. آزمایشهای غربالگری پیش از اقدام برای IVF
پیش از شروع آی وی اف IVF باید هم خانم و هم آقا آزمایشهای مختلفی را انجام دهند. این آزمایشها عبارتند از:
- آزمایش ذخیره تخمدان که شامل آزمایش خون و سونوگرافی میشود.
- آزمایش جهت بررسی و ارزیابی مایع منی انجام میشود. آنالیز منی میتواند اطلاعات کاملی در مورد تعداد اسپرمها، شکل اسپرمها و نحوهی حرکت اسپرمها ارائه کند.
- غربالگری جهت بررسی بیماریهای عفونی مانند ایدز انجام میشود.
- یکی دیگر از مراحل اولیه پیش از انجام آی وی اف انجام معاینهی رحم با انجام سونوهیستروگرافی است.
- بررسی تعداد و کیفیت تخمک برای آی وی اف تا انجام این روش بدون مشکل پیش رود.
تصمیم در مورد تعداد جنینهایی که در هر مرحله از چرخهی IVF وارد رحم میشود و همچنین فریز تخمک و فریز کردن جنین نیز باید در این مرحله انجام شود. اگر سوال دیگری درباره این روش دارید میتوانید از طریق راههای زیر با پزشک در ارتباط باشید.
ارتباط با بهترین متخصص آی وی اف در تهران
تهران، بلوار آفریقا، نبش کاج آبادی، پلاک ۲۰۴، طبقه سوم، واحد ۱۲
۰۲۱۲۲۰۵۳۲۹۰ – ۰۲۱۲۲۰۵۳۴۴۵
۰۹۲۱۲۸۲۹۹۲۵
یکشنبهها ۱۰ تا ۱۱:۳۰
دوشنبهها ۱۰ تا ۱۲:۳۰
چهارشنبهها ۱۶:۳۰ تا ۱۸:۳۰
@dr.sarasaedi
2. بازیابی تخمک و آماده سازی رحم برای آی وی اف
پیش از هر چیزی باید آمادگی لازم قبل از آی وی اف را کسب کنید. مراحل آماده سازی تخمک و رحم به شرح زیر است:
- تحریک تخمدانها: در یک چرخه طبیعی، تنها یک تخمک آزاد میشود. اما در آی وی اف، با داروهای هورمونی (گنادوتروپینها) چندین فولیکول همزمان رشد میکنند تا شانس موفقیت بالاتر برود.
- پایش رشد فولیکولها: پزشک با سونوگرافی ترانس واژینال و آزمایش خون تخصصی، رشد فولیکولها را بررسی میکند. اگر تعداد یا کیفیت فولیکولها کافی نباشد، چرخه متوقف میشود تا پزشک روند را بررسی کند. یکی از دلایلی که آی وی اف در سنین بالا موفقیت کمتری دارد، کاهش کیفیت تخمکهاست.
- آماده سازی رحم: داروهایی مثل پروژسترون (و در برخی موارد استروژن) تجویز میشوند. این داروها باعث میشوند آندومتر ضخیمتر و آمادهتر برای لانه گزینی جنین شود.
- تزریق نهایی و زمان بندی: پس از بلوغ فولیکولها، داروی نهایی (hCG یا آنالوگ GnRH) تزریق میشود. ۲۴ تا ۳۶ ساعت بعد، عمل بازیابی تخمک انجام میگیرد.
- روش انجام بازیابی تخمک: عمل تخمک کشی، تحت بیهوشی کوتاه مدت در کلینیک یا بیمارستان انجام میشود. با هدایت سونوگرافی واژینال، یک سوزن باریک از طریق دیواره واژن وارد فولیکولها شده و تخمکها جمع آوری میشوند. در موارد خاص، ممکن است این کار از طریق لاپاروسکوپی شکمی انجام شود.
- پس از عمل: بیمار چند ساعت تحت نظر میماند و همان روز مرخص میشود. تخمکهای جمعآوری شده بلافاصله به آزمایشگاه جنین شناسی منتقل و برای لقاح آماده میشوند.
3. بازیابی اسپرم
در صورتی که از اسپرم همسر استفاده میشود باید صبح روز بعد از بازیابی تخمک، نمونهی اسپرم جمع آوری شود. میتوان نمونه را حتی زودتر تهیه کرد و به صورت منجمد نگهداری کرد. در صورتی که اسپرم به روشهای معمول قابل بازیابی نباشد از روش آسپیراسیون بیضه استفاده میشود. در برخی موارد نیز ممکن است اسپرم اهدایی یا تخمک اهدایی استفاده شود.
4. لقاح در روش آی وی اف
عمل لقاح با دو روش تلقیح طبیعی اسپرم و تخمک در محیط انکوباتور انجام میشود. اسپرم و تخمک در یک محیط و در مجاور هم قرار میگیرند تا به صورت طبیعی با حرکت اسپرم به سمت تخمک، لقاح شکل گیرد.
5. انتقال جنین
دو الی شش روز بعد از جمع آوری تخمکها، یک یا چند جنین به رحم منتقل میشود. روش انتقال جنین کاملا بدون درد و از طریق یک کاتتر نازک انجام میشود. جنینها از طریق دهانهی رحم داخل رحم قرار داده میشود. در صورت موفقیت شش الی 10 روی بعد از بازیابی تخمک، لانه گزینی جنین انجام میشود و بارداری آغاز میشود. در برخی موراد نیاز به تکرار دارد که باید فاصله میان دو آی وی اف رعایت شود.
عوامل تاثیرگذار در موفقیت آی وی اف (IVF)
عوامل متعددی در افزایش موفقیت آی وی اف تاثیرگذار هستند که در این بخش به آنها اشاره خواهیم کرد:
- سن مادر: مهمترین عامل است. با افزایش سن، کیفیت تخمکها و احتمال لانهگزینی کاهش مییابد. بهطور تقریبی شانس تولد زنده:
- زیر ۳۵ سال: حدود ۴۰٪
- ۳۵–۳۷ سال: حدود ۳۰٪
- ۳۸–۴۰ سال: حدود ۲۰٪
- ۴۱–۴۲ سال: حدود ۱۰٪
- بالای ۴۲ سال: کمتر از ۵٪
- کیفیت جنین: جنینهای مرحله بلاستوسیت و جنینهای بدون ناهنجاری کروموزومی (Euploid) شانس بیشتری برای لانهگزینی دارند. روشهایی مثل انجماد سریع (ویتریفیکیشن) و در برخی موارد تست ژنتیک (PGT-A) میتوانند کمککننده باشند، ولی برای همه بیماران توصیه نمیشوند.
- شرایط رحم: وجود فیبروم، پولیپ یا التهاب آندومتر میتواند لانهگزینی را مختل کند. درمان این مشکلات (مثلاً با هیستروسکوپی) شانس موفقیت را بالا میبرد.
- ذخیره تخمدان (AMH و AFC): این شاخصها بیشتر نشاندهنده تعداد تخمکها هستند، نه کیفیت آنها. به همین دلیل بیشتر برای انتخاب پروتکل درمانی بهکار میروند تا پیشبینی مستقیم موفقیت.
- کیفیت اسپرم: اختلالات اسپرم بر لقاح و رشد جنین اثر میگذارد. در موارد مشکل شدید اسپرم، روش ICSI میتواند شانس لقاح را افزایش دهد.
چه عواملی باعث شکست در آی وی اف میشود⁉️
مزایای روش آی وی اف IVF
درمان ناباروری با روش آی وی اف (IVF) مزایای متعددی دارد که آن را به یکی از روشهای پرطرفدار و مؤثر در درمان ناباروری تبدیل کرده است. برخی از این مزایا عبارتند از:
موفقیت بالا
IVF یکی از روشهای درمانی با بالاترین نرخ موفقیت در بارداری است، به ویژه برای زوجهایی که با روشهای دیگر موفق به بارداری نشدهاند.
راهحل برای مشکلات مختلف ناباروری
IVF میتواند به طور موثر برای طیف وسیعی از مشکلات ناباروری مانند انسداد لولههای فالوپ، مشکلات اسپرم، اندومتریوز و نارسایی زودرس تخمدان مورد استفاده قرار گیرد.
کنترل بیشتر بر روی لقاح و رشد جنین
فرآیند لقاح و رشد جنین در محیط آزمایشگاهی تحت نظارت دقیق انجام میشود، که میتواند به بهبود کیفیت جنینها و افزایش شانس بارداری کمک کند.
تشخیص و پیشگیری از بیماریهای ژنتیکی
با استفاده از تشخیص ژنتیکی قبل از لانه گزینی (PGD)، با این روش میتوان از انتقال بیماریهای ژنتیکی به فرزند جلوگیری کرد.
امکان استفاده از تخمک و اسپرم اهدایی
برای افرادی که قادر به تولید تخمک یا اسپرم سالم نیستند، IVF با استفاده از تخمک یا اسپرم اهدایی امکان بارداری را فراهم میکند.
حفظ باروری برای آینده
تخمکها، اسپرمها و جنینها میتوانند منجمد شده و برای استفاده در آینده نگهداری شوند. این موضوع به ویژه برای افرادی که به دلایل پزشکی نیاز به حفظ باروری دارند، مفید است.
در فیلم زیر دکتر سارا ساعدی توضیحاتی پیرامون اینکه چه مواردی باعث میشوند تا آی وی اف موفقی نداشته باشید بیان میکنند. پیشنهاد میکنیم حتما ویدئوی زیر را مشاهده کنید.
افزایش شانس بارداری
در IVF، با تحریک تخمدانها تعداد بیشتری تخمک تولید میشود که شانس بارداری را افزایش میدهد.
کاهش خطر بارداری خارج رحمی
در IVF، جنین به طور مستقیم به رحم منتقل میشود که خطر بارداری خارج رحمی را کاهش میدهد.
این مزایا باعث شدهاند که IVF به عنوان یک روش قابل اعتماد و موثر در درمان ناباروری شناخته شود زیرا درصد موفقیت بالاتری نسبت به سایر روش ها دارد.
آیا ممکن است بدون این مراحل نیز بارداری شکل گیرد؟ توضیحات دکتر سارا ساعدی را درباره این موضوع بشنوید:
معایب عمل آی وی اف (IVF)
این روش درمانی علاوه بر مزایای بسیاری که دارد می توان با برخی معایب نیز همراه باشد که در ادامه به این معایب اشاره خواهیم کرد:
- فشار مالی، روحی و جسمی
- عوارض ناشی از مصرف داروها مانند: درد شکم، نفخ، مشکل معده، استفراغ و اسهال.
- عوارض جراحی جمع آوری تخمک مانند :عفونت، آسیب به روده، مثانه و یا رگهای خونی
- حاملگی خارج از رحم
- حاملگی چند قلو
- زایمان زودرس و وزن کم هنگام تولد
سوالات متداول
حدودا بعد از 12 روز پس از انجام فرایند آی وی اف نتیجه آن قابل مشاهده خواهد بود مشخص خواهد شد. اگر بارداری در این مدت موفقیت آمیز باشد به زوجین اطلاع داده خواهد شد.
روش آی وی اف مانند همهی روشهای درمانی، ممکن است سختیهایی به دنبال داشته باشد و در مراحل مختلف آن فرد دردهای مختصر تا متوسطی را تجربه کند.
این روش درمان ناباروری معمولا با خطر و عوارض جدی همراه نیست اما در برخی موارد نادر ممکن است خطراتی از قبیل : زایمان زودرس، چند قلو زایی، سقط جنین، ورم تخمدان حالت تهوع و استفراغ، بروز خونریزی و احتمال ایجاد استرس و اضطراب وجود دارد.
میزان موفقیت در این روش درمان ناباروی به عوامل متعددی مانند سن زن، کیفیت تخمکها و اسپرمها،و تجربه و تخصص مرکز درمانی بستگی دارد. بهطور کلی، IVF یکی از روشهای درمانی با بالاترین نرخ موفقیت است.
هزینه IVF بسته به مرکز درمانی، کشور، و نیازهای خاص هر زوج متفاوت است. این روش معمولاً هزینهبرتر از روشهای سنتی درمان ناباروری است.
بیشتر مراحل IVF بهصورت سرپایی انجام میشود و نیاز به بستری شدن طولانیمدت ندارد. اما جمعآوری تخمک و برخی مراحل ممکن است نیاز به مراقبتهای کوتاهمدت داشته باشد.
بله، به دلیل انتقال چندین جنین به رحم برای افزایش شانس بارداری، احتمال بارداری چند قلو در IVF بیشتر است.
نه، موفقیت IVF به شرایط خاص هر زوج بستگی دارد و ممکن است برای برخی افراد مناسب نباشد. مشاوره دقیق با پزشکان متخصص ضروری است.
نتیجه گیری
آی وی اف (IVF) به عنوان یکی از پیشرفتهترین و موفقترین روشهای درمان ناباروری، برای زوجهایی است که با مشکلات مختلف ناباروری مواجه هستند. این روش به واسطه توانایی آن در رفع مشکلات پیچیدهای مانند انسداد لولههای فالوپ، مشکلات اسپرم، اندومتریوز و دیگر مشکلات باروری، به بسیاری از زوجها کمک کرده است تا به آرزوی خود برای داشتن فرزند دست یابند. هرچند که IVF نیازمند هزینه و تلاش قابل توجهی است و ممکن است با برخی خطرات همراه باشد، اما مزایا و موفقیت بالای این روش آن را به یک انتخاب ارزشمند برای بسیاری از زوجها تبدیل کرده است.